از سال 1313 و همزمان با تصویب قانون تجارت، چک به عنوان مهمترین ابزار پرداخت در معاملات تجاری مورد استفاده قرار گرفت و بعدها با رشد تعداد معاملات تجاری و نرخ تورم، میزان استفاده از این ابزار پرداخت افزایش چشمگیری داشت.

مصطفی نعمتی*- ماناپرس: از سال ۱۳۱۳ و همزمان با تصویب قانون تجارت، چک به عنوان مهمترین ابزار پرداخت در معاملات تجاری مورد استفاده قرار گرفت و بعدها با رشد تعداد معاملات تجاری و نرخ تورم، میزان استفاده از این ابزار پرداخت افزایش چشمگیری داشت.

اهیمت بهرمندی از چک به این دلیل مورد توجه است که در پرداخت‌های مدت‌دار به راحتی می‌توان از آن استفاده نمود؛ با این حال ضرورت اعتبار بخشی مضاعف به چک و ترغیب استفاده عموم از مزایای آن موجب شد که قوانین مرتبط با چک به دفعات مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد.

برای مثال در چک‌های جدید شناسه یکتای ۱۶رقمی درج شده که صرفاً با ثبت در سامانه صیاد امکان صدور و انتقال آن وجود دارد و بر اساس قانون جدید، امکان صدور چک در وجه حامل وجود نخواهد داشت و از سوی دیگر صادرکنندگان چک برگشتی که سوءاثر نشده‌اند؛ امکان صدور چک جدید را نخواهند داشت. صادر کننده باید مندرجات چک شامل تاریخ، مبلغ و اطلاعات هویتی ذینفع را علاوه بر چک در سامانه صیاد ثبت نماید؛ علاوه بر این ذینفع چک نیز هنگام دریافت برگ چک باید مندرجات آن را در سامانه صیاد، استعلام و با مندرجات برگ چک تطبیق دهد. اشخاصی که قصد انتقال چک را دارند نیز، دیگر نیازی به پشت نویسی چک نخواهند داشت و باید اطلاعات هویتی ذینفع جدید را در سامانه صیاد ثبت کنند.

نحوه ثبت صدور و انتقال چک صیادی چگونه است؟

برای صدور چک صیادی، دارنده دسته چک باید صرفاً از بانک صادر کننده دسته چک درخواست ثبت صدور هربرگ چک را نماید. بدین منظور علاوه بر امکان مراجعه حضوری، شخص صادر کننده چک و ذینفع به بانک، ابزارهای مختلفی از جمله اینترنت بانک و نرم افزارهای موبایلی درحوزه پرداخت وجود دارند که با درج شناسه یکتای چک و کد ملی گیرنده امکان صدور آن وجود دارد؛ اما ممکن است در مواردی شخص دریافت کننده نیز قصد انتقال آن به ایادی بعدی یا استعلام اعتبار و تائید چک را داشته باشد که در این موارد هم الزاماً باید انتقال چک در سامانه صیاد ثبت شود. البته در مورد اخیر نیازی به استفاده از نرم افزار بانک صادر کننده دسته چک نیست و کاربر با استفاده از همه نرم افزارهای بانکی و سایر نرم‌افزارهای پرداختی امکان این اقدام را دارد. نکته مهم این است که دریافت‌کننده اگر در سامانه صیاد  اطلاعات ثبتی صادرکننده را تایید نکرده باشد، چک او اعتباری ندارد. بنابراین برای اطمینان از این موضوع دریافت کننده چک درست در زمان دریافت برگه چک حتما باید در سامانه صیاد اطلاعات ثبت شده توسط صادرکننده را بررسی و تایید کند.

تکالیف جدید بانک‌ها در خصوص چک‌های برگشتی چیست؟

پس از صدورگواهی عدم پرداخت به دلیل فقدان موجودی، موضوع غیرقابل پرداخت بودن چک با درج شماره یکتا در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت شده و کد رهگیری در گواهی عدم پرداخت درج خواهد شد. پس از گذشت ۲۴ ساعت همه بانک‌ها و موسسات مالی کشور از ارائه هرگونه خدمات بانکی به شخص صاحب حساب تا زمان رفع اثر از چک برگشتی منع شده و تمامی حساب‌های بانکی صادرکننده چک مسدود خواهد شد. صادرکننده چک برگشتی در صورتی امکان اعاده وضعیت اعتباری خود در بانک‌های کشور را خواهد داشت که مبلغ چک را در حساب بانکی شخصی واریز و درخواست مسدود شدن آن مبلغ برای چک برگشتی را نماید و یا اینکه لاشه چک برگشتی را به بانک تحویل دهد.

ارائه رضایت نامه رسمی از دارنده چک برگشتی یا دستور قضایی رفع اثر از چک برگشتی از دیگر راه‌های اعاده وضعیت اعتباری صادرکننده چک برگشتی است. نکته حائز اهمیت اینکه چنانچه دارنده چک ظرف مدت ۳ سال از صدور گواهی عدم پرداخت اقدام به طرح دعوی حقوقی یا کیفری نکند از تمامی حساب‌های بانکی صادر کننده چک، رفع اثر به عمل خواهد آمد. همچنین بانک‌ها مکلف هستند همه حساب‌های جاری اشخاصی را که بیش از یک بار چک بی محل صادرکرده و تعقیب آنها منجر به صدور کیفرخواست در دادسرا شده است را بسته و تا ۳ سال به نام آنها حساب جاری دیگری باز نکنند.

روش‌های مطالبه وجه چک برگشتی چیست؟

در چک‌های جدید که دارای شناسه یکتا هستند، چنانچه پرداخت آن مشروط نبوده و بابت تضمین صادر نشده باشند، پس از صدور گواهی عدم پرداخت که کد رهگیری بر آن درج شده است؛ دارنده می‌تواند به طور مستقیم و بدون پرداخت هزینه دادرسی و طی تشریفات رسیدگی قضایی از طریق دفاتر خدمات قضایی درخواست صدور اجرائیه نماید که در این روش پس از گذشت ۱۰ روز از ابلاغ اجرائیه، امکان توقیف اموال صادر کننده در جهت اخذ وجه چک فراهم خواهد شد. با این حال در مواردی که امکان درج کد رهگیری بر گواهی عدم پرداخت وجود ندارد و یا اینکه مطابقت نمونه امضاء صادر کننده چک توسط بانک تائید نشده باشد؛ امکان صدور اجراییه بدون رسیدگی قضایی و صدور حکم ممکن نخواهد بود. در روش دیگر این امکان وجود دارد که دارنده چک برگشتی به شرط تطبیق امضاء صادر کننده چک از طریق واحد اجرای اسناد رسمی اداره ثبت اسناد و املاک اقدام به مطالبه وجه چک و توقیف اموال صادر کننده نماید. البته دارنده چک می‌تواند در راستای مطالبه وجه چک برای مبالغ تا ۲۰ میلیون تومان در شورای حل اختلاف و برای مبالغ بیش از ۲۰ میلیون تومان در دادگستری اقدام به طرح دعوی نماید که در این روش امکان محکومیت صادر کننده به پرداخت خسارات تاخیر تادیه وجه چک و خسارات دادرسی نیز وجود دارد.

* کارشناس حقوقی و وکیل پایه یک دادگستری

 

  • نویسنده : مصطفی نعمتی