در جامعه امروزی با گسترش سریع و مداوم ابزار تجارت الکترونیک و استفاده گسترده مردم از شبکه های اینترنتی، سبک جدیدی از کلاه‌برداری‌ها بوجود آمده است....

مصطفی نعمتی*- مانا پرس: در جامعه امروزی با گسترش سریع و مداوم ابزار تجارت الکترونیک و استفاده گسترده مردم از شبکه‌های اینترنتی، سبک جدیدی از کلاه‌برداری‌ها به وجود آمده است.
در اغلب این روش‌ها، فرد کلاهبردار که به اصطلاح فیشر(مهاجم) نام دارد بر خلاف سایر جرائم هرگز به طور مستقیم با قربانی خود مواجه نمی‌شود؛ بلکه با سوء استفاده از دانش و تخصص الکترونیک خود و فریب مخاطبان شبکه های اینترنتی، حساب‌های بانکی و اطلاعات شخصی و محرمانه افراد، نظیر رمزهای عبور، مشخصات کارت‌های بانکی و سایر محتوای تلفن های همراه و در برخی موارد محتوای رایانه شخصی آن‌ها از جمله تصاویر و فیلم‌های شخصی را مورد دستبرد و سوء استفاده خود قرار می‌دهد.
کلاهبرداری فیشینگ عموماً از طریق ارسال ایمیل ها و پیام‌های مخرب برای افراد انجام شده و قربانیان اطلاعات حساس و محرمانه خود را شخصاً به طور مستقیم در وب سایت های جعلی ثبت می‌کنند. گاهی هم فیشرها با ایجاد درگاه‌های پرداخت الکترونیک جعلی و تغییر لینک‌های سازمان‌ها و بانک‌های مختلف تنها با تغییر یک یا دو کلمه، زمینه انحراف قربانیان خود و ورود در دام کلاهبرداری را فراهم می‌کنند.

یکی دیگر از روش های عملیات مجرمانه فیشینگ تماس تلفنی با قربانی توسط هکر و استفاده از ربات‌های مخرب تلگرام و دستگاه‌های جعلی POS و ATM است. در این روش اطلاعات کارت‌های بانکی افراد کپی شده و مورد سواستفاده قرار می‌گیرند.

 


قانونگذار چه مجازاتی برای اشخاصی که به وسیله سامانه های الکترونیکی اقدام به کلاهبرداری می‌کنند، در نظرگرفته است؟

در خرداد ماه سال ۸۸ قانوگذار به موجب ماده الحاقی ۷۴۱ به قانون مجازات اسلامی تصریح نموده، هرکس به طور غیرمجاز از سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد و یا متوقف کردن داده‌ها، مختل کردن سامانه وجه یا مال برای منفعت، خدمات و یا امتیازات مالی برای خود یا دیگران، تحصیل کند علاوه بر رد مال به صاحب آن، به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از پنجاه میلیون ریال تا دویست و پنجاه میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
علاوه بر این به موجب ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی با سوءاستفاده و یا استفاده غیر مجاز از داده پیام‌ها، برنامه‌ها و سیستم‌های رایانه‌ای و وسایل ارتباط از راه دور و ارتکاب افعالی نظیر ورود، محو، توقف داده پیام، مداخله در عملکرد برنامه یا سیستم رایانه‌ای و… دیگران را فریب داده یا سبب گمراهی سیستم‌های پردازش خودکار و نظایر آن شود و از این طریق برای خود یا دیگری وجوه اموال یا امتیازات مالی تحصیل کند و اموال دیگران را سرقت کند، مجرم محسوب می‌شود. برای این افراد علاوه بر رد مال به صاحبان اموال به حبس از یک تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل ماخوذه در نظر گرفته شده است.
همانطور که گفته شد، مواد قانونی مرقوم قابل انطباق با اعمال مجرمانه‌ای است که با حیله، تقلب و تغییر مجرمانه دادهای الکترونیکی، موجب فریب قربانیان و جلب اعتماد آنان شده و منفعتی مالی برای فیشر به دنبال دارد.
با این حال ممکن است در مواردی شخص فیشر بدون انجام اقدامات فریبکارانه که موجب اعتماد قربانی به استفاده از داده‌های جعلی می‌شود؛ به صورت مخفیانه و بدون اطلاع قربانی اقدام به ربایش داده‌های الکترونیکی خصوصی مانند عکس، فیلم و یا اطلاعات ارزشمند علمی و شغلی نموده و از این طریق کسب منفعت کند. مورد اخیر قابل انطباق با جرم سرقت رایانه ای است که قانونگذار با تصویب ماده ۷۴۰ قانون مجازات اسلامی اقدام به تعیین مجازات اینگونه اقدامات مجرمانه نموده است.
به موجب این ماده هرکس به طور غیرمجاز اطلاعات متعلق به دیگری را سرقت کند، چنانچه عین داده‌ها در اختیار صاحب آن باشد، به جزای نقدی از شش میلیون تا پنجاه میلیون ریال محکوم می‌گردد؛ اما چنانچه عین داده از تصرف مالک آن خارج شده باشد، مجازات حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از بیست میلیون تا هشتاد میلیون ریال و یا بنا بر تشخیص قاضی صادر کننده حکم هر دو مجازات در انتظار فرد بزهکار(فیشر) خواهد بود.
اگر چه در قوانین مختلف با اعمال مجازات سعی بر این شده تا از گسترش اینگونه اعمال مجرمانه پیشگیری شود، اما متاسفانه همچنان یکی از جرائمی که آمار بالایی در پرونده های تشکیلی محاکم دارد، کلاهبرداری و سرقت اینترنتی است و اینطور به نظر می‌رسد که مجازات تعیینی قدرت بازدارندگی کافی را ندارد.

چگونه در دام عملیات فیشنگ گرفتار نشویم؟

 

لازم است همواره درباره اشکال و شیوه های فیشینگ اطلاعات کافی داشته باشیم.
توصیه می‌شود تا حد امکان از اینترنت اماکن عمومی استفاده نشود؛ تلفن همراه خود را بروزرسانی نموده و در رایانه شخصی از فایروال (Firewall) استفاده کنید،از بازکردن ایمیل‌های مشکوک خودداری کرده، آنتی ویروس سیستم خود را نصب و به روز رسانی کنید. پرهیز از دانلود نرم افزارها و فایل‌ها از سایت های مشکوک از دیگر روش های پیشگیری از کلاهبرداری اینترنتی است.

در پرداخت‌های اینترنتی هم پیش از وارد کردن و ارسال اطلاعات مطمئن شوید که نشانی سایت با https شروع شود، اطلاعات حساس شخصی یا مالی خود را از طریق اینترنت به اشتراک نگذارید و همواره رمزها و کدهای کاربری خود را تغییر دهید. اما این اصل مهم را بدانید که فیشرها هر روز به دنبال راهکارهای جدید برای سرقت اموال کاربران اینترنتی هستند؛ در چنین شرایطی بهترین راهکار برای مقابله با افزایش اینگونه جرائم آموزش، افزایش اطلاعات و فرهنگ سازی کاربران فضای مجازی است.

 

نحوه شکایت از کلاهبرداری اینترنتی چگونه است؟

توضیح اینکه در اولین اقدام شخص مالباخته باید به یکی از دفاتر خدمات قضایی مراجعه نموده و با در دست داشتن کارت ملی و همه مدارک نشان‌دهنده وقوع جرم، مانند فیش بانکی، پرینت حساب و عکس یا آدرس سایت و صفحه متخلف، اقدام به ثبت شکایت نماید.
در مرحله بعد شکایت به صورت الکترونیکی به دادسرای مربوطه ارجاع شده و تحقیقات مقدماتی انجام خواهد شد. ممکن است به دستور بازپرس یا دادیار شعبه مربوطه موضوع برای بررسی فنی به پلیس فتا ارجاع شود؛ در نهایت در صورت وجود دلایل و مستندات کافی قرار مجرمیت متهم صادر و پرونده برای صدور حکم به دادگاه صالح ارسال خواهد شد.

  • نویسنده : *کارشناس حقوقی، وکیل پایه یک دادگستری